We kennen het allemaal. De vergaderingen waarin alles “goed” lijkt te gaan. De projecten die keurig binnen de lijntjes worden uitgevoerd. De strategieën die in presentaties strak en logisch klinken. Dat is de bovenstroom: zichtbaar gedrag, structuren, processen en doelstellingen. Daar praten we makkelijk over. Daar voelen we ons veilig.
Maar ondertussen… broeit er iets. Er wordt gezwegen na een voorstel. De sfeer slaat om wanneer een bepaald onderwerp op tafel komt. Mensen haken af, zeggen “ja” en doen “nee”. Welkom in de onderstroom van je organisatie.
Wat is die onderstroom eigenlijk?
De onderstroom is alles wat leeft onder de oppervlakte. Denk aan emoties, overtuigingen, aannames, loyaliteiten, informele verhoudingen, spanningen, onuitgesproken verlangens, ongeschreven regels en niet-verwerkte gebeurtenissen. Dingen die we vaak niet wíllen zien, maar die wel degelijk meespelen in hoe teams functioneren.
En juist die onderstroom bepaalt of samenwerking echt stroomt, of slechts schijnbaar functioneert.
Hoe herken je de onderstroom?
De onderstroom laat zich niet vangen in spreadsheets of vergadernotulen, maar je voelt haar. Altijd. Enkele voorbeelden uit de praktijk:
- Moeilijke gesprekken worden vermeden. Bijvoorbeeld over iemand die al jaren negatief gedrag vertoont, maar waar ‘niemand wat van zegt’.
- Sluimerende conflicten. Twee afdelingen die ogenschijnlijk samenwerken, maar elkaar stiekem saboteren door informatie achter te houden.
Onuitgesproken hiërarchie. De directeur die zegt “iedereen mag me tegenspreken”, maar waarbij niemand dat durft omdat fouten hard afgestraft worden.
Verlaten loyaliteiten. Een fusie waarbij oud-teamleden zich nog vasthouden aan ‘hoe we het vroeger deden’, en daarmee het nieuwe saboteren.
Onbewuste systemen. Zoals een team waarin de ‘zorgdragers’ altijd alles fixen, terwijl anderen achteroverleunen – en niemand zich afvraagt waarom dat zo is.
Waarom negeren we de onderstroom?
Omdat het spannend is. Omdat het ongrijpbaar voelt. Omdat het ons confronteert met onszelf en met elkaar. De bovenstroom biedt controle. De onderstroom vraagt om echt contact.
Maar organisaties die durven af te dalen in die onderstroom, winnen iets terug wat onbetaalbaar is: echtheid, vertrouwen en werkelijke beweging.
Bij PuurCultuur geloven we dat échte verandering pas mogelijk is als je ook durft te kijken naar wat onder de oppervlakte speelt. Niet zweverig, maar juist stevig. Niet vaag, maar verhelderend. Want alleen als we de onderstroom erkennen, kan de bovenstroom écht gaan stromen.
Lees ook: Teamontwikkeling: Een duik onder de waterlijn
