Boekenplank: Chaotisch denken als medicijn tegen controlecultuur

Het boek Chaotisch denken voor gevorderden van Abel van Gijlswijk schuurt precies langs dat vraagstuk heen. Niet als managementboek. Niet als handleiding voor leiderschap. Maar misschien juist daarom relevant voor iedereen die bezig is met organisatiecultuur.

Waar gaat het boek over?

Chaotisch denken voor gevorderden is een zoektocht door het hoofd van Abel van Gijlswijk. De frontman van onder andere Hang Youth schrijft over overprikkeling, maatschappelijke absurditeit, identiteit, kapitalisme, mentale chaos en de continue stroom aan informatie waarin we leven.

Dat klinkt zwaar, maar het boek leest juist licht, scherp en confronterend tegelijk. Van Gijlswijk springt van persoonlijke observaties naar maatschappijkritiek en van humor naar existentiële vragen. Chaos is in het boek geen probleem dat opgelost moet worden, maar een realiteit die erkend mag worden.

En misschien zit daar precies de les voor organisaties.

Organisatiecultuur is vaak een poging om chaos te beheersen

Veel cultuurtrajecten beginnen vanuit dezelfde reflex:
“Hoe krijgen we iedereen dezelfde kant op?”

Daaruit ontstaan kernwaarden op posters, veranderprogramma’s, leiderschapstrajecten en communicatiestrategieën die vooral gericht zijn op voorspelbaarheid en beheersbaarheid.

Maar mensen zijn geen PowerPoint. Teams zijn geen lineaire systemen.

Onder de oppervlakte van iedere organisatie leeft onzekerheid, frustratie, ambitie, angst, loyaliteit, behoefte aan erkenning en soms simpelweg verwarring. Toch proberen organisaties die complexiteit vaak glad te strijken. Alsof cultuur iets is dat je kunt ontwerpen en vervolgens implementeren.

Het boek van Van Gijlswijk laat juist zien wat er gebeurt wanneer je de chaos niet wegdrukt, maar onderzoekt.

De les voor leidinggevenden: stop met het managen van schijnzekerheid

Leidinggevenden die bezig zijn met organisatiecultuur hoeven niet altijd degene te zijn met de antwoorden. Misschien is hun belangrijkste taak juist het verdragen van ongemak.

Want echte cultuurverandering ontstaat zelden vanuit controle. Het ontstaat wanneer mensen ruimte ervaren om eerlijk te zijn. Wanneer twijfel besproken mag worden. Wanneer spanning niet direct opgelost hoeft te worden. Wanneer niet alles efficiënt hoeft te voelen.

Dat vraagt iets anders van leiderschap:

• minder zenden, meer luisteren;
• minder oplossen, meer aanwezig zijn;
• minder perfectie, meer echtheid.

De paradox is misschien wel dat organisaties menselijker worden zodra ze stoppen met doen alsof alles maakbaar is.

Chaos als bron van beweging

Binnen cultuurvraagstukken wordt chaos vaak gezien als iets negatiefs. Een fase waar je “doorheen moet”. Maar chaos kan ook een teken zijn dat er iets beweegt. Dat oude patronen niet meer werken. Dat mensen zoeken naar nieuwe betekenis.

Precies daar ontstaat ontwikkeling.

Niet in de perfecte strategiesessie. Maar in het ongemakkelijke gesprek. In de twijfel van een leidinggevende. In het team dat eindelijk uitspreekt wat al maanden voelbaar was.

Chaotisch denken voor gevorderden herinnert ons eraan dat mensen geen gestroomlijnde processen zijn. En misschien is dat precies wat organisaties soms dreigen te vergeten.

Bij cultuurverandering gaat het uiteindelijk niet over controle.
Het gaat over contact.