We zijn belasting gaan zien als iets dat van ons wordt afgepakt.
Alsof de overheid iedere maand een stukje van ons succes komt stelen.
Misschien is dat wel één van de grootste culturele veranderingen van de afgelopen veertig jaar. Niet de hoogte van de belasting veranderde ons denken, maar het verhaal erachter. We zijn gaan geloven dat wat van mij is, ook uitsluitend van mij is.
Dat is de taal van het individualisme.
Maar geen mens leeft alleen.
Geen ondernemer bouwt zijn bedrijf alleen.
Geen arts wordt arts zonder onderwijs.
Geen topsporter bereikt de top zonder verenigingen, trainers en vrijwilligers.
Geen multinational draait zonder wegen, havens, elektriciteit, internet, rechtspraak en veiligheid.
Succes is nooit uitsluitend persoonlijk.
Het is altijd collectief mogelijk gemaakt.
En precies daarom is belasting geen straf.
Het is wederkerigheid.
We zijn rijk geworden dankzij elkaar
Het neoliberale verhaal, jarenlang dominant in Nederland, vertelt ons dat iedereen succesvol kan worden als hij maar hard genoeg werkt.
Dat is een aantrekkelijk verhaal.
Als succes volledig je eigen verdienste is, voelt belasting inderdaad als een straf. Waarom zou jij moeten betalen voor iemand anders?
Maar het verhaal is onvolledig.
Hard werken doet ertoe. Talent doet ertoe. Doorzettingsvermogen doet ertoe.
Maar de plek waar je geboren wordt doet er óók toe.
De ouders die je hebt.
De school waar je naartoe ging.
De docent die in je geloofde.
De huisarts die je gezond hield.
De trein die reed.
De brug die niet instortte.
De politie die de rechtsorde bewaakte.
De democratie die eigendom beschermde.
Alles wat jouw succes mogelijk maakte, is ooit door anderen betaald.
Door belasting.
Dat vergeten we opvallend snel zodra we zelf succesvol zijn geworden.
Een samenleving is geen optelsom van individuen
Binnen PuurCultuur spreken we vaak over “KINSHIP”.
kin·ship (zelfstandig naamwoord)
/ˈkɪnʃɪp/
- verwantschap; familieband; bloedband.
- een gevoel van verbondenheid of diepe onderlinge relatie tussen mensen, groepen, dieren of de natuur.
Nederlands equivalent:
verwantschap, verbondenheid, lotsverbondenheid.
Het besef dat we fundamenteel met elkaar verbonden zijn.
In traditionele gemeenschappen was dat vanzelfsprekend. Niet omdat mensen altruïstischer waren, maar omdat ze wisten dat niemand alleen kon overleven.
Je zorgde voor elkaar.
Je investeerde in elkaar.
Niet omdat je daar morgen direct iets voor terugkreeg, maar omdat je wist dat jouw leven verweven was met dat van de ander.
Belasting is daar een moderne uitdrukking van.
Via belastingen investeren we gezamenlijk in onderwijs, zorg, veiligheid, natuur, infrastructuur, wetenschap en cultuur.
Niet omdat iedereen daar vandaag evenveel gebruik van maakt.
Maar omdat we erkennen dat we samen een samenleving vormen.
Erfbelasting is geen diefstal
Misschien zie je nergens beter hoe ons denken is veranderd dan in de discussie over erfbelasting.
“Er is toch al belasting betaald over dat geld?”
Dat hoor je vaak.
Maar dat argument mist de essentie.
De erfgenaam heeft dat vermogen niet verdiend.
Hij of zij ontvangt het simpelweg omdat hij in de juiste familie is geboren.
Dat is geen prestatie.
Dat is toeval.
Erfbelasting belast daarom niet opnieuw hetzelfde inkomen. Zij belast de overdracht van vermogen naar iemand die het zonder tegenprestatie ontvangt.
En juist dat is belangrijk.
Want zonder erfbelasting ontstaat een samenleving waarin rijkdom zich steeds verder ophoopt binnen dezelfde families.
Niet omdat zij harder werken.
Maar omdat vermogen zichzelf blijft doorgeven.
Dan verandert een democratie langzaam in een standenmaatschappij.
Niet je talent bepaalt hoeveel kansen je krijgt.
Maar je achternaam.
De kloof groeit niet vanzelf
We maken ons zorgen over polarisatie.
Over woningnood.
Over kansenongelijkheid.
Over jongeren die geen huis meer kunnen kopen.
Over leraren die vertrekken.
Over wachtlijsten in de zorg.
Maar tegelijkertijd verzetten we ons tegen vrijwel iedere vorm van herverdeling.
Dat is alsof je klaagt dat de dijk te laag is, terwijl je weigert zandzakken aan te dragen.
Belastingen zijn geen doel op zich.
Ze zijn een instrument om ervoor te zorgen dat vrijheid niet alleen beschikbaar is voor degenen die toevallig met de beste kaarten zijn begonnen.
Democratie vraagt meer dan stemmen
Democratie is meer dan eens in de vier jaar een vakje rood kleuren.
Democratie is ook de bereidheid om gezamenlijk verantwoordelijkheid te dragen voor de samenleving waarin je leeft.
Belasting betalen is daar misschien wel de meest tastbare vorm van.
Iedere euro zegt:
“Ik profiteer van deze samenleving, dus ik draag ook bij aan haar voortbestaan.”
Dat betekent niet dat de overheid nooit kritisch bevraagd mag worden. Integendeel. Juist omdat het gemeenschapsgeld is, moeten we hoge eisen stellen aan hoe het wordt besteed.
Maar dat is een ander gesprek dan doen alsof belasting per definitie diefstal is. Natuurlijk mag je vraagtekens zetten bij hoe het gemeenschapsgeld wordt uitgegeven. Maar dat is een andere discussie.
De vraag is niet hoeveel jij bezit
De vraag is hoeveel samenleving er overblijft als iedereen alleen nog voor zichzelf kiest.
Als onderwijs vooral een kostenpost wordt.
Als zorg een markt is.
Als wonen een beleggingsproduct wordt.
Als vermogen vrijwel belastingvrij generaties lang wordt doorgegeven.
Dan verliezen we iets veel groters dan belastinginkomsten.
Dan verliezen we het gevoel dat we bij elkaar horen.
En misschien is dat wel de grootste uitdaging van deze tijd.
Niet hoe we rijker worden.
Maar hoe we weer een gemeenschap worden.
Want uiteindelijk is belasting geen financiële discussie.
Het is een morele keuze.
De keuze om te erkennen dat jouw leven nooit alleen van jou is geweest.
Dat jij bent grootgebracht door een samenleving.
En dat jij daarom ook verantwoordelijkheid draagt voor de samenleving die na jou komt.
Dat is geen socialisme.
Dat is beschaving.
